Më 28 nëntor 1912, në Vlorë, Ismail Qemali ngriti flamurin dhe 40 delegatë nga të gjitha trevat shqiptare shpallën Shqipërinë shtet të lirë e të pavarur. Qyteti e mban këtë datë në dy vende që duhen parë bashkë: Muzeu Kombëtar i Pavarësisë, në godinën ku punoi qeveria e parë, dhe Monumenti i Pavarësisë në Sheshin e Flamurit. Ky udhëzues tregon çfarë ndodhi atë ditë, çfarë ruhet sot dhe si ta bësh 28 Nëntorin në Vlorë pa humbur kohë në radhë.
Çfarë ndodhi në Vlorë më 28 nëntor 1912?
Kuvendi i Vlorës u mblodh në orën katër pasdite në shtëpinë e Xhemil beut, me 40 delegatë (79 të regjistruar sipas listës së plotë). Ismail Qemali shpjegoi se, me ushtrinë osmane të mundur në Luftën e Parë Ballkanike dhe fqinjët që po ndanin territoret, e vetmja rrugë shpëtimi ishte ndarja nga Perandoria. Delegatët vendosën njëzëri që Shqipëria “më sot të bëhet në vehte, e lirë e e mosvarme”. Procesverbalin e diktoi Ismail Qemali, e shkroi shqip Luigj Gurakuqi dhe osmanisht Shefqet Daiu. Flamuri u ngrit në orën 17:30, nga ballkoni i shtëpisë, para turmës.
Gjashtë ditë më vonë, më 4 dhjetor 1912, Kuvendi formoi Qeverinë e Përkohshme me dhjetë anëtarë, të kryesuar nga Ismail Qemali, dhe Pleqësinë, një senat me 18 anëtarë. Qemali qëndroi kryeministër deri në dorëheqjen e 22 janarit 1914.
Muzeu Kombëtar i Pavarësisë — çfarë ka brenda?
Muzeu u krijua më 1936 dhe është muzeu i parë shqiptar. Ndodhet në godinën ku qëndroi qeveria e parë, në jug të qytetit, pranë portit. Hapësirat më të rëndësishme janë zyra e Ismail Qemalit dhe salla e mbledhjeve të qeverisë së parë — dy dhoma dhe dy korridorë, me objekte origjinale të kohës, dokumente të Rilindjes dhe të Pavarësisë dhe vepra arti kushtuar periudhës. Vizita zgjat gjysmë ore; me shpjegim, një orë.
Muzeu është i vogël dhe kjo është pika e tij e fortë: nuk ka vitrina pa fund, por dhomat ku u morën vendimet. Më 28 Nëntor mbushet me grupe shkollash dhe delegacione — shko një ditë para ose një ditë pas nëse do ta shohësh me qetësi.
Monumenti i Pavarësisë në Sheshin e Flamurit
Monumenti u ngrit më 1972 nga skulptorët Kristaq Rama, Muntaz Dhrami dhe Shaban Hadëri. Është 17 metra i lartë, i veshur me bronz, dhe qëndron në qendër të qytetit, në Sheshin e Flamurit. Në qendër të grupit skulpturor është figura e Ismail Qemalit, me flamurin që ngrihet mbi të. Këtu zhvillohen ceremonitë zyrtare të 28 Nëntorit dhe këtu bëhet fotografia që ka çdo vlonjat.
Akti i Pavarësisë: firmat dhe fati i dokumentit
Akti u shkrua në një copë letre të vetme: 34 firma në faqen e parë dhe 6 në të pasmen. Dokumentin e ruajti Lef Nosi, që e vuri në dispozicion të ekspozitës së 25-vjetorit më 1937, kur fotografi i Oborrit Mbretëror Kel Marubi e fotografoi bashkë me anën e pasme. Në kohën e regjimit komunist dokumenti u cungua në botime: firmëtarët e padëshiruar u mbuluan me fotografi — 9 në albumin e vitit 1962, 14 në albumin e PPSH-së — dhe edhe teksti i historisë i viteve 2008–2012 lë jashtë 4 prej tyre.
Flamuri i parë që u ngrit ishte i huazuar nga Eqrem bej Vlora; kur ai e kërkoi mbrapsht, Marigo Posio qëndisi me dorë flamurin e ri. Ajo prehet sot në varrezën e vogël të manastirit të Zvërnecit. Eqrem bej Vlora prehet në Kaninë, që nga viti 2014.
Si u njoh Shqipëria?
- 17 dhjetor 1912: Konferenca e Ambasadorëve në Londër e njeh de facto pavarësinë.
- 1 mars 1913: Kongresi Shqiptar i Triestes, me 119 përfaqësues nga SHBA, Rumania, Bullgaria, Turqia, Egjipti dhe Italia, njeh qeverinë e Ismail Qemalit.
- 29 korrik 1913: Fuqitë e Mëdha njohin pavarësinë e plotë dhe sovranitetin e Shqipërisë si principatë neutrale, nën një princ evropian.
Itinerari i 28 Nëntorit në Vlorë
Nëse je në Vlorë për Ditën e Flamurit, kjo është rendi që i jap klientëve të mi:
- Mëngjes: Sheshi i Flamurit para ceremonisë zyrtare — pas orës 10 nuk afrohesh dot te monumenti.
- Paradite: Muzeu i Pavarësisë pranë portit, 15 minuta në këmbë nga sheshi përgjatë Lungomares.
- Pasdite: Kalaja e Kaninës, 6 km larg — fshati i Ismail Qemalit dhe tyrbja e Vlorajve, me pamje mbi gjithë gjirin.
- Para perëndimit: Zvërneci, varri i Marigo Posios dhe laguna.
Kur të shkosh?
28 Nëntori është dita me atmosferë: flamuj në çdo ballkon, parada, koncerte në shesh. Por është edhe dita me më shumë njerëz dhe me trafikun më të keq të vitit në Vlorë — hotelet mbushen javë më parë. Për të parë muzeun dhe monumentin me qetësi, çdo ditë tjetër e vitit është më e mirë, dhe nëntori jashtë festës është muaj i qetë, me dritë të butë për foto dhe pa vapë.
Pyetje të shpeshta
Ku ndodhet Muzeu i Pavarësisë?
Në jug të qytetit, pranë portit të Vlorës, në godinën ku punoi qeveria e parë e Ismail Qemalit.
Sa i lartë është Monumenti i Pavarësisë?
17 metra, i veshur me bronz, ngritur më 1972 në Sheshin e Flamurit.
Sa delegatë e firmosën Aktin e Pavarësisë?
40 — 34 firma në faqen e parë dhe 6 në të pasmen.
Ku u ngrit flamuri më 28 nëntor 1912?
Nga ballkoni i shtëpisë ku u mblodh Kuvendi, në orën 17:30, para turmës së mbledhur.
A është Vlora e hapur për turistë në nëntor?
Po. Qyteti funksionon gjithë vitin; hotelet e bregut mbyllen pjesërisht, ato të qendrës jo.
Burimet: Wikipedia (sq) — Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë, Kuvendi i Vlorës, Muzeu Kombëtar i Pavarësisë, Monumenti i Pavarësisë; Wikipedia (en) — Albanian Declaration of Independence, Assembly of Vlorë, Eqrem Vlora. Fotot nga Wikimedia Commons me licencë të hapur — autori dhe licenca te çdo foto. Videoja përmban foto CC BY-SA dhe ofrohet me licencë CC BY-SA 4.0.
