Syri i Kaltër është burimi karstik më i famshëm i Shqipërisë: një gropë ovale ku uji del nga nëntoka me ngjyrë blu të errët në qendër dhe të kaltër të tejdukshme në skaje — si një sy. Zhytësit kanë zbritur 45–50 metra pa gjetur fundin. Nga burimi nis lumi i Bistricës, me një prurje mesatare rreth 18 m³ në sekondë. Është monument natyre, dhe ndalesa e detyrueshme për këdo që udhëton nga Vlora drejt Sarandës dhe Gjirokastrës.
Ku ndodhet Syri i Kaltër?
Në jug të Shqipërisë, në territorin e Bashkisë së Finiqit, Qarku i Vlorës, pranë fshatrave Muzinë, Krongj dhe Bistricë, pak minuta nga rruga Sarandë–Gjirokastër. Burimi qëndron përballë fshatit Krongj, në rrëzë të Malit të Gjerë, në një pyll me burime të tjera karstike përreth. Njihet edhe si Syri i Kaltër i Bistricës ose Burimet e Bistricës.
Pse është i kaltër dhe sa i thellë është?
Ngjyra vjen nga forma dhe thellësia e gropës karstike: qendra duket e errët sepse është shumë e thellë, skajet të kaltra sepse uji është i pastër dhe i cekët mbi shkëmbin e bardhë. Thellësia e saktë nuk dihet. Zhytës të ndryshëm kanë arritur rreth 45–50 metra pa prekur fundin — prurja e ujit nga poshtë e bën zbritjen më tej të pamundur. Uji është shumë i ftohtë gjithë vitin.
Nga pikëpamja gjeologjike, burimet dalin në kontaktin tektonik mes gëlqerorëve të karstëzuar të Malit të Gjerë dhe formacioneve të papërshkueshme. Pellgu nëntokësor që i ushqen është më i madh se ai sipërfaqësor — prandaj uji nuk mungon as në gusht. Burimet e Bistricës renditen ndër grupet më të mëdha të burimeve karstike në Shqipëri.
Lumi i Bistricës dhe liqeni
Uji i burimit formon një pellg të vogël dhe rrjedh menjëherë si lumi i Bistricës, që kalon nëpër pyll dhe derdhet në detin Jon pranë Sarandës. Përgjatë lumit ka shteg dhe vende për t’u ulur nën hijen e pemëve — pjesa më e këndshme e vizitës pas vetë burimit. Më poshtë, uji mblidhet në liqenin e Bistricës, një rezervuar me digë.
Si arrihet nga Vlora dhe kur?
- Nga Vlora: dy rrugë. Përgjatë Rivierës (Llogara, Himarë, Sarandë) dhe pastaj drejt Gjirokastrës — e gjatë, por e bukur; ose nga brenda, përmes Tepelenës dhe Gjirokastrës, duke zbritur drejt Sarandës. Të dyja janë udhëtim ditor i gjatë; më mirë kombinoje me një natë në Sarandë ose Gjirokastër.
- Nga Saranda: rruga për Gjirokastër, kthesa e shënuar për Syrin e Kaltër, pastaj një rrugë e shkurtër deri te parkimi dhe shtegu nëpër pyll.
- Kur: herët në mëngjes ose në mbrëmje. Në mesditë të verës burimi mbushet me grupe nga Saranda dhe Ksamili dhe platforma mbi sy ka radhë. Pranvera, kur pylli është i gjelbër dhe prurja më e madhe, është stina më e mirë.
- Rregullat: zonë e mbrojtur — respekto shenjat, mos hidh asgjë në ujë.
Pyetje të shpeshta
Sa i thellë është Syri i Kaltër?
Nuk dihet saktë. Zhytësit kanë arritur 45–50 metra pa gjetur fundin.
A mund të notohet?
Është monument natyre dhe zonë e mbrojtur; respekto shenjat në vend. Uji është shumë i ftohtë gjithë vitin.
Sa larg është nga Saranda?
Në rrugën për Gjirokastër, në Bashkinë e Finiqit, pranë Muzinës — një udhëtim i shkurtër me makinë.
Sa zgjat vizita?
Një orë për burimin, platformën dhe shtegun përgjatë lumit; më gjatë me drekë në bar.
Çfarë ka afër?
Saranda, Ksamili dhe Butrinti në jug; Gjirokastra në veri. Lexo udhëzuesin tim për Ksamilin.
Burimet: Wikipedia (sq) — Syri i Kaltër, Delvinë; Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura (cituar aty). Fotot nga Wikimedia Commons me licencë të hapur — autori dhe licenca te çdo foto. Videoja përmban foto CC BY-SA dhe ofrohet me licencë CC BY-SA 4.0.
