Kur vlonjatët thonë “shkojmë nga Radhima”, nënkuptojnë bregun në jug të qytetit, deri në Orikum: rreth 7,5 km rrugë buzë detit, me plazhe të vegjël me gurë, ujë të kthjellët dhe hotele në radhë mes rrugës dhe detit. Është zgjedhja e atyre që duan det të pastër pa kaluar Llogaranë. Ky udhëzues thotë çfarë të presësh realisht, cilën pjesë të zgjedhësh dhe çfarë ka pas kodrave.
Ku është Radhima?
Radhima është fshat i Bashkisë Vlorë, në jug të qytetit dhe tashmë gati i bashkuar me periferinë e tij; kufiri i vjetër me Orikumin është te Ura e Vrizit. Fshati shtrihet në shpatin perëndimor të Malit të Lungarës, në 150–180 m lartësi, rreth 1,1 km në vijë ajrore nga deti. Territori tradicional është rreth 2.000 hektarë, 7,5 km nga veriu në jug dhe 4,5 km deri në buzë të detit; bregu shkon nga Ura e Vrizit deri te derdhja e lumit të Izvorit, rreth 7.450 metra. Kodrat janë të mbjella me agrume, ullinj dhe vreshta; klima është mesdhetare, me dimër të butë dhe verë me diell por të freskët nga era e detit.
Plazhet: çfarë të presësh
Plazhet e Radhimës janë me gurë dhe guralecë, jo me rërë — prandaj uji është shumë më i kthjellët se në plazhin e qytetit të Vlorës. Çdo hotel ka pjesën e vet të bregut me shezlonge, dhe mes tyre ka copa të lira. Deti thellohet shpejt; për fëmijë të vegjël duhen këpucë uji. Mbasdite, kur fryn era e detit, është pjesa më e freskët e gjithë gjirit.
Dy këshilla nga përvoja: zgjidh një hotel që është nga ana e detit e rrugës, jo përtej saj — rruga është e ngarkuar në verë dhe kalohet me vështirësi; dhe mos prit jetë nate — për atë duhet kthyer në Vlorë. Për plazhet e qytetit shiko Plazhet e Vlorës.
Historia e fshatit
Gjetjet arkeologjike e datojnë vendbanimin të paktën në shekujt III–II para Krishtit: gjatë Luftës së Parë Botërore, punimet për një mol në zonën e Mavro Neros nxorën blloqe të mëdha qeramike që besohet se ishin pjesë e një muri të lashtë, sot në Muzeun Arkeologjik të Vlorës dhe në Tiranë. Emri Radhimë shfaqet në hartë për herë të parë më 1118. Pas vdekjes së Skënderbeut fshati ishte pikë nisjeje për shqiptarët që emigruan në Italinë e Jugut — emra vendesh si Sokaku i Gjiknikëve dhe Bahçet e Gjinëve e ruajnë kujtimin. Deri në pushtimin osman banorët ishin katolikë dhe ortodoksë.
Në kohën e komunizmit Radhima u ndryshua rrënjësisht: më 1956 kooperativa, më 1968–1970 shpyllëzimi dhe tarracimi i kodrave nga Jonufra deri në Nisi, dhe zëvendësimi i lisave shekullorë të Drumbesë me rreth 150 hektarë vreshta për ndërmarrjen “Rinia”. Fshati kishte rreth 80 familje deri më 1975; pastaj erdhën familje të reja nga Mesapliku dhe fshati u zgjerua drejt jugut.
Rruga buzë detit dhe Orikumi
Rruga Vlorë–Orikum ndjek bregun gjithë kohës, me detin djathtas dhe kodrat me ullinj majtas. Në fund të saj është Orikumi, me lagunën, Orikun antik dhe Kishën e Marmiroit; nga aty rruga kthehet majtas dhe nis ngjitja për Llogara. Nga Radhima dhe Orikumi nisen edhe një pjesë e varkave për Karaburun dhe Sazan — më afër gadishullit se porti i Vlorës, prandaj udhëtimi është më i shkurtër.
Izvori dhe fshatrat lart
Kufiri jugor i Radhimës është lumi i Izvorit, që buron në Tragjas, nën rrepet shekullorë, dhe pas rreth 3 km derdhet në det. Tragjasi dhe Dukati, dy fshatrat e luginës mbi bregun, janë gjysmë ore larg dhe bëjnë një pasdite të mirë larg plazhit.
Si arrihet dhe kur?
- Me makinë: nga qendra e Vlorës drejt jugut, përgjatë bregut; Radhima nis pas Ujit të Ftohtë dhe vazhdon deri te Ura e Vrizit dhe Orikumi.
- Pa makinë: autobusi urban Vlorë–Orikum kalon përgjatë gjithë bregut dhe ndalon kudo që kërkon.
- Kur: qershor dhe shtator për det të ngrohtë pa turma; korrik–gusht funksionon, por rruga është e ngarkuar dhe hotelet mbushen. Maji dhe tetori janë të mirë për ecje dhe për agrumet.
Pyetje të shpeshta
A ka rërë në Radhimë?
Jo. Plazhet janë me gurë dhe guralecë; prandaj uji është shumë i kthjellët. Merr këpucë uji për fëmijët.
Sa larg është Radhima nga Vlora?
Fshati nis menjëherë pas periferisë jugore të qytetit; bregu i tij vazhdon rreth 7,5 km deri te Orikumi.
A mund të nisem për Karaburun nga Radhima?
Po, një pjesë e varkave nisen nga Radhima dhe Orikumi, më afër gadishullit se porti i Vlorës.
Ku është më i qetë bregu?
Në pjesën jugore, drejt Orikumit, dhe në copat e lira mes hoteleve.
Çfarë ka për të parë përveç plazhit?
Orikumin antik dhe Marmiroin në fund të rrugës, Tragjasin dhe Dukatin lart në luginë, Kaninën në kthim.
Burimet: Wikipedia (sq) — Radhimë, Tragjasi; Wikipedia (en) — Radhimë, Karaburun Peninsula. Fotot nga Wikimedia Commons me licencë të hapur — autori dhe licenca te çdo foto. Videoja përmban foto CC BY-SA dhe ofrohet me licencë CC BY-SA 4.0.
